En dehòra de las Hautas-Pireneas
       
Eth ostau comengés qu'é neishut La Palanca n° 25
 
Eth Ostau comengés qu’é uá associacion, creada a Barbasan, eth 25 de gèr 2003. Qu’é composat de 13 associacions comengesas e de personas, engatjadas ena valorisacion dera lenga e dera cultura occitanas en Comenge.
Que i trobam musicians, cantaires, dançaires mès tanben ensenhaires, professionaus deth torisme e joesis qu’estúdian eth occitan en licèu. Actors associatius o ciutadans de basa, totis qu’avem uá compenténcia que, ajustada cap e cap, constituish un potentiau formidable. Eth Ostaucomengés n’é cap uá associacion de mès, mès qu’é uá associacion qu’a er’ambicion d’aporter quauquarren mès.
Eths objectius
Eth prumèr qu’é de sensibilisar era populacion e eths ellijuts deth País deth Comenge ara lenga e ara cultura occitanas. Qu’é bilhèu un pòc tard enà abordar era especificitat deth Comenge pr’amor era nòsta identitat comengesa, gascona, occitana e tanben pirenenca qu’é estada en partida « chapada » per uá acculturacion francesa. Pr’aquò, n’é cap tròp tard ! Que’s parla tostemps occitan en Comenge e eths dròlles que l’aprenguen dera Mairala ara Universitat. Nà nosautis, èster Comengés n’é cap uá fatalitat mès uá riquessa.
Eth segond obectiu qu’é de hèr conéguer eth trebalh de cada associacion aderenta, nà qu’era difusion deras informacions siá mès abienta : espectacles, publicacions, conferéncias, talhèrs de dança… Atau, ja poiram tocar eth nòste monde mès tanben eth « gran public ».
Eth conselh d’administracion que s’amassèc eth 4 de heurèr enà elíger eth son burèu.
President : Joan Pau Ferré ; Dinerèr : Guy Barés ; Secretari, cargat dera comunicacion : Alain Gajer.
Vicis-presidents : Isaure Gratacos, cargada dera comission Cultura tradicionala ; Eveyne Louge, cargada dera comission Expression artistica ; Domenge Barés, cargat dera comission Arquitectura / Patrimòni ; Helip Bonnet, cargat dera comission Transmission dera lenga ; Joan Françoès Granjon, cargat dera comission Escambis culturaus n’ame era Espanha ; Danís Chambert, cargat dera comission Comunicacion e edicion.
Membres : Jérémy Coquelin, Miquèu Estienny, Daniel Barés, Louisette Dauphole, Pierrette Sabadie, Malène Clary et Guylaine Darmani.
Eras accions
Que vam publicar lèu un huelhet d’informacion que serà ath còp un agenda culturau e uá tribuna nà poder escambiar eras idèas, en un debat dmocratic e dubèrt. Après, eths projèctes que’s van seguir gràcia ara mutualisacion deras competéncias : taulejadas, talhèr de collectatge, organisacion d’un hestenau, publicacion de materiau pedagogic…
Que volem tanben èster un interlocutor credible ath près deras institucions coma eth País de Comenge. S’arrepresentam 13 associacions, qu’èm mès credibles e mès hòrtis que se discutim cadun deth nòste costat. Eth Ostau comengés que deu èster enfin un utís enà consolidar eras arrelacions en ame era Val d’Aran, era Bigòrra e eth Bearn.
Contact : Joan Pau Ferré – Eth Bosquet – 09 160 Bèth Hag (Betchat) – 05 61 04 49 24
       
Era Val d'Aran : un "Estat" occitan en tèrra d'Espanha La Palanca n° 26
 
Entre Comenge, Coseran, Aragon e Catalonha, discreta mès arresoluda, era Val d'Aran qu'a sabut cultivar eth sué particularisme, solidament enradigat en ua lenga e ua tradicion politica seculària. Aquera vath, virada cap ath Nòrd deras Pireneas, que seré devuda èster estacada ath territòri francés mès era istuèra n'at decidè pas atau e era vath qu'estó logicament desenclavada, cinquanta ans a, peth tunèl de Vielha, de qui aubriscó eras pòrtas de Barcelona.
Era vath d'Aran, ligada administrativament ara província de Lhèida, n'ei pas qu'un petit país de montanha, estirat ath long dera Garona, dab ua superficia de 620 km² e quasi 7500 poblants. Entà anar en Aran, que i a quate camins : eth port dera Bonaiga, eth pont deth Rei, eth Portilhon e eth tunel de Vielha. Mès en ivèrn, ne's pòt pas passar peths dus pòrts : atau, abans qu'estosse traucat eth tunèl de Vielha, eras arrelacions que's hèvan sustot dam era Gasconha.
Un peishic d'istuèra
Era Val d'Aran que's distinga deth ensemble catalan pera sua personnalitat pròpia. Aran qu'ei un territòri ligat pera sua situacion geografica, mès tanben istorica, lingüistica e culturau aras tèrras gasconas e ara grana familha occitana, mès unida librament gràcia a un pacte, ath Principat de Catalonha. En 1313, eths Aranés, concients dera pausicion estrategica deth loé país, qu'obtengón deth rei d'Aragon-Catalonha, Jacme II, un pialòt de privilètgis, coneishut davath eth nom dera Querimònia, vertadèra carta de qui'us deishè era proprietat deras tèrras, deths bòsques, deras aigas : atau, qu'èran òmis liures... Era Querimònia qu'arreconescó tanben eras institucions aranesas e, çò prumèr, eth Conselh Generau, qui representava era vath fàcia ath poder rejau.
Eths cambiaments economics
Era economia aranesa qu'estó plan longtemps en màger part agro-pastorau. Per'mor deras arrelacions dab eras vaths vesias, reglamentadas peth tractat de Lias e Patzerias deth Plan d'Arrem, signat en 1513, era Val d'Aran qu'exportava husta de cap a Tolosa, dab radèus sus era Garona. Que passavan tanben pera Val d'Aran òli, sau e lan. Deth aute costat, eths oelhèrs deth Coseran qu'amontanhavan eths loés tropèths ath Plan de Beret. Aqueths acòrds de comèrcis e de patz qu'èran tanben valeders en temps de guèrra entre França e Espanha.
Totun, quan estó aubèrt eth tunèl de Vielha, eth trebalh dera tèrra qu'estó a petits drin abandonat e eths vilatges que's voidèn dera loa populacion. Mès, era construccion deras estacions d'esquí dera Tuca en 1962 e de Vaqueira-Beret, era mei bèra deras Pireneas, en 1965, qu'estó ua escagença tara industria deth "aur blanc" e tath immobilièr.
Eth darrèr Estat d'Occitania ?
S'eths Aranés e parlan espanhòu e catalan, lengas oficiaus en Catalonha e donc en Aran, que coneishen eth francés e qu'aprenguen encara eth anglés ena escòla. Totun, çò de mes importent, qu'ei de saber qu'eth aranés, varietat deth gascon e donc deth occitan, ei tanben era tresau lenga oficiau dera Val d'Aran. Eth Conselh Generau qu'encoratja hèra era practica deth occitan, en desvelopar eth sué ensenhament (dab cors d'occitan mès tanben en occitan : istòria, sciéncias...) e en ameliorar era sua preséncia peras carrèras : comèrcis, panèus, aficas, musèu... Atau, que podem estimar que 60 % deths Aranés parlan tot dia eth occitan.
Ara qu'ei occitan ei tanben arreconeishut oficialament e que dispausa d'ua vertadèra politica de desvelopament lingüistic en Espanha e en Italia, que cau qu'era França segueisha eth madeish camin…
Miquèu Coqulin Pèir Estaca
Fabien Gaye Ludovic Pontico
       
Testimòni La Palanca n° 26
 
Arribè entà viuer ena Val d’Aran, hè ueit ans, damb un projècte de vida en parelha, illosionada e atrèta peth miei paradisiac e naturau d’aguest país pirinenc. Er esquí e er espòrt d’aventura formauen part dera mia manèra de viuer tot e qu’eth mèn trebalh principau ère ena administracion. Ara è dues hilhes qu’an començat es sòns estudis ena escòla aranesa, çò que vò díder en un projècte educatiu qu’a er occitan dera Val d’Aran coma era prumèra lengua, era lengua pròpia. S’en un començament es aspèctes naturaus e paisatgistics captèren absolutaments eth mèn interès e era mia atencion, ara descorbisqui era personalitat d’aguest pòble manifestada a trauèrs dera sua lengua, des sues institucions e dera sua istòria. Ei absolutaments surprenent qu’aguesta tèrra age podut traspassar eth temps en tot mantier d’ua forma tant genuina era sua identitat. Er Occitan ei oficiau ena Val d’Aran, ei emplegat enes mieis de comunicación e ena administracion, ei lengua dera justicia e des notaries, ... Er Occitan, ena Val d’Aran, luenh d’èster menspredat e mau vist ei un valor ahijut ara formacion academica e pedagogica des sòns abitants, qu’an sabut conservar de manèra amorosida eth sentit des paraules entà traspassar-mos eth valor des mots des trobadors. Sò catalana de conviccion e sò entusiasmada damb er hèt qu’es mies hilhes e jo podegam gaudir dera sensibilitat e dera magnificiéncia d’ua lengua qu’a estat sense dubte ena cunhèra der europeisme e dera expresion mès culta deth mon. Sò encantada damb era observacion dirècta e era collaboracion possible damb un pòble occitan que manten es sues arraics, renauis es sues institucions, manten era sua estructura e modernise era sua independéncia. Seguisqui enamorada d’aguest paisatge, e ara tanben dera sua istòria, dera sua lengua e d’Occitania tota.
Nuria Perramon Palacios